ÖĞRETMENLERDE ÖĞRENİLMİŞ ÇARESİZLİĞİN AKADEMİK İYİMSERLİĞİ YORDAYICI ETKİSİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Zehra Akyol
Danışman: Canan Albez
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırmada ortaokullarda görev yapan öğretmenlerdeki öğrenilmiş çaresizliğin akademik iyimserlik üzerindeki yordayıcı etkisini ortaya koymak amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırmada öğretmenlerin öğrenilmiş çaresizlik düzeyleri ile akademik iyimserlik düzeyi arasındaki ilişkinin incelenmesine yönelik betimsel ve korelasyonel (ilişkisel) tarama modeli bir arada kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini 2023-2024 eğitim öğretim yılında Kars ili merkez ilçede Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı ortaokullarda görev yapmakta olan 462 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini oransız eleman örnekleme yöntemiyle belirlenen 182 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak; "ÖÇÖ (Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği), ÖAİÖ (Öğretmen Akademik İyimserlik Ölçeği) ve OAİÖ (Okul Akademik İyimserlik Ölçeği) kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizleri için; frekans, yüzde dağılımı, aritmetik ortalama, standart sapma, t Testi, Anova, LSD testi, Pearson korelasyon analizi, Çoklu regresyon analizi kullanılmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi .05 olarak alınmıştır. Bulgular: Yapılan çalışmada, araştırmaya katılan öğretmenlerin okul akademik iyimserlik düzeylerinin arttıkça kendi akademik iyimserliklerinin arttığı ve öğretmenlerin öğrenilmiş çaresizlikten uzaklaştığı bulgusuna ulaşılmıştır. Okulun sosyo ekonomik durumu değişkenine göre ÖAİÖ "yöneticiye güven" ve OAİÖ "akademik vurgu" alt boyutlarında, okul başarı durumu değişkenine göre ÖÇÖ genel ortalamasında ve içsel kontrol edilebilirlik alt boyutunda ve ÖAİÖ "yöneticiye güven" alt boyutunda, eğitim durumu değişkenine göre ÖAİÖ "velilere güven" alt boyutunda, cinsiyet değişkenine göre OAİÖ güven alt boyutunda anlamlı şekilde farklılık görülmüştür. Mesleki kıdem, görev yapılan okuldaki hizmet süresi, görev yapılan okulun türü değişkenlerine göre ölçek ortalamalarında anlamlı farklılaşma yoktur. Öğretmenlere ve okula ait akademik iyimserlik ve alt boyutları arasında pozitif yönde anlamlı ilişkiler olduğu tespit edilmiştir. ÖAİÖ ve OAİÖ ile ÖÇÖ "dışsal kontrol edilemezlik" alt boyutu arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki, "içsel kontrol edilemezlik" boyutu arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Öğretmene ve okula ait akademik iyimserlik düzeyleri arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki vardır. Yapılan çoklu regresyon analizine göre, öğretmenlerin akademik iyimserlik algıları üzerinde okul akademik iyimserlik düzeyinin pozitif, öğrenilmiş çaresizliğin dışsal kontrol edilemezlik alt boyutunun negatif, içsel kontrol edilemezlik boyutunun pozitif yordayıcı etkisi olduğu tespit edilmiştir. Sonuçlar: Yapılan araştırmada öğrenilmiş çaresizlik alt boyutlarının ve okul akademik iyimserlik düzeylerinin öğretmen akademik iyimserliğini anlamlı şekilde yordadığı sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: öğrenilmiş çaresizlik, akademik iyimserlik, öğretmen akademik iyimserliği, okul akademik iyimserliği