TÜRK KÜLTÜRÜNDE KİŞİ ADLARI (TÜRKİYE SAHASI)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MÜJDAT KIZILOĞLU

Danışman: Gülhan Atnur

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, ad verme kültürüne bağlı olarak Türklerin kullanmış olduğu kişi adlarının ilk kaynaklardan modern döneme kadar mitik, tarihî, dinî, siyasî, coğrafî veya sosyal şartlar dâhilinde geçirmiş olduğu her türlü gelişim ve değişim, Türk folkloru bağlamında incelenmiştir. Ad (İsim) ve Adbilim (Onomastik) başlıklarının yer aldığı Giriş bölümünde, ad kavramının sözlük ve farklı disiplinlerde tanım ve içerik olarak bilimsel karşılığına yer verilmiştir. Çalışmanın konu kapsamının Türk kişi adları ile sınırlı olması hasebiyle Kişiadbilim (Antroponimi) başlığı altında, Türk ad verme kültürünün kavramsal çerçevesi belirlenmiş; sonrasında ise Türk kişi adları üzerine yazılan bazı kitap, sözlük ve tasnif odaklı akademik çalışmalardan bahsedilmiştir. Çalışmanın Birinci Bölüm'ü, Türklerde Ad Verme Kültürü ve Türkiye'de Ad Verme Kültürünün Gelişim Süreci ana başlıklarından müteşekkildir. İlk başlık altında adlandırmanın ne olduğu, ad vermenin toplumsal kabul boyutu, ad ve ad verme arasındaki uyum, adlandırmanın kültürel kaynakları ve ad vermede etkili olan unsurlar; ikinci başlık altında ise eski Türk kültürü, İslamiyet etkisi ve Cumhuriyet ile birlikte Türk ad verme kültüründe yaşanan değişimler, tarihî bir seyir olacak şekilde üç dönem üzerinden incelenmiştir. Özellikle son dönemin irdelenmesi hasebiyle Cumhuriyet sonrası sözlü kültür, yazılı kültür ve elektronik/dijital kültür merkezli yeni ad ve ad verme biçimleri; akademik tespitler, derlemeler ve istatistikî verilere dayalı olarak ortaya konmuştur. Yine Türkiye'de popülerlik veya moda bağlamında tercih edilen yeni ad ve ad verme biçimlerine ayrıca ad verme kültürünün sanal mizaha yansıyan boyutuna ise çalışmanın son kısmında yer verilmiştir. Sonuç olarak Türk ad verme kültürü örnekleminden hareketle denebilir ki adlandırma, kişiye kimlik kazandırma boyutuyla süreğen bir işlevi yerine getirirken dönemsel şartlara göre ad ve ad verme uygulamalarında yaşanan her türlü değişim/dönüşüm, bu olgunun yeniliklere açık bir tarafının olduğunu ortaya koymaktadır. Her ne kadar bu durum, toplumsal bir bozulma veya dilsel bir yozlaşma olarak addedilse de kültür denen olgunun sabit bir yapı değil, çağa göre kendini güncelleyebilen dinamik bir yapı olduğu unutulmamalıdır. İşte bu çalışmada ele alındığı üzere Türklerin ad verme kültüründe görülen kültürel değişim/dönüşümler, bu yenilemenin somut bir göstergesidir. Anahtar Kelimeler: Adlandırma, Türk Kültürü, Türklerde Ad Verme, Türk Folkloru.