Organik gübrelemeyle yetiştirilen silajlık mısırda farklı sulama rejimlerinin su verimliliği toprak üretkenliği ve CO2 salımına etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarımsal Yapılar Ve Sulama Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ABDOUL NASSER ABOUBACAR DAN BADAOU
Danışman: Üstün Şahin
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç ve Yöntem: Çalışmada, ahır gübresi (AG) uygulamasında damla sulama ile farklı sulama rejimlerinde, mineral gübrelemeyle kıyaslayarak, silajlık mısır bitkisinin su tüketimi, su verimliliği, silaj verimi, kuru madde verimi, ürün kalitesi, bitki besin içeriği (N, P, K, Ca, Mg, Na, Fe, Cu, Mn, Zn), bitki fizyolojisi (SPAD, stoma iletkenliği, yaprak oransal su içeriği, yaprak alan indeksi, membran zararlanma indeksi), toprak kimyasal (pH, EC, CaCO3, organik madde, toplam Kjeldahl-N, NO3-N, P2O5, K2O, değişebilir Ca, Mg, Na ve K, ve KDK, ESP, Fe, Cu, Mn, Zn) fiziksel (kütle ve tane yoğunluğu, porozite, ıslak agregat stabilitesi) ve hidrolik (tarla kapasitesi, solma noktası, yarayışlı su, infiltrasyon) özellikleri ile toprakta karbon stoku değişimleri ve topraktan CO2 salımları araştırılmıştır. Amaç, organik maddesi iyileştirilmiş toprak koşullarda farklı sulama rejimleriyle toprak karbon yönetimiyle silajlık mısırda su verimliliğinin artırılması ile birim verim başına CO2 salınımlarının azaltılmasıdır. Deneme iki faktörle (gübre x sulama) 3 tekerrürlü olarak toplam 18 parselde 2021 ve 2022 yıllarında gerçekleştirilmiştir. İlk yıl ekimden önce uygulanan ahır gübresi ile toprakta yaklaşık %4 organik madde içeriği sağlanmıştır. Sulama rejimleri (ETc – Yağış) değerleri toplamı yaklaşık 25 mm (S1), 50 mm (S2) ve 75 mm (S3)'ye ulaştığında toprakta eksilen nemin tarla kapasitesine tamamlanması şeklinde uygulanmıştır. ETc değerleri günlük iklim verileriyle CROPWAT yazılımında Penman–Monteith (FAO) yöntemiyle hesaplanmıştır. Bulgular: İki yıllık ortalamada, AG uygulamasında MG'ye göre gerçek bitki su tüketimi (ETa) %4,8 daha düşük belirlenmiştir. AG uygulamasında ve sık sulama koşullarında yüzey toprak tabakasında ve bitkide artan makro-mikro element içerikleri ve bitki fizyolojik özelliklerindeki iyileşme ve gelişen toprak fiziksel ve hidrolik özellikleri verim artışını desteklemiştir. Böylece, AG-S1 uygulaması daha fazla büyümeyle desteklenmiş 14,2 t/da'lık ortalama verimle MG-S1'e göre %42 daha fazla verim artışına ek olarak azalan su tüketimiyle de 35,1 kg/m3 ile %48,1 daha yüksek su verimliliği sağlamıştır. AG uygulaması ham proteini artırıp, ADF ve NDF'yi düşürerek kaliteyi de artırmıştır. Toprakta sezon boyunca gerçekleşen dengeli karbon stok azalmaları, CO2 salımındaki değişimlerin daha üniform olmasına katkı sağlamıştır. İkinci yıl yapılan doğrudan ölçümlere göre AG-S1 uygulaması (0,788 g/m2/h) MG-S1 uygulamasına göre sezonluk ortalama CO2 salımını %163,5 artırmıştır. Ancak artan verim, birim verim başına CO2 salınımında artışı sınırlandırmıştır. Sonuç: AG-S1 uygulaması gelişen bitki ve toprak sağlığı, daha fazla üretim ve su verimliliği açısından silajlık mısır yetiştiriciliğine en uygun seçenek olarak değerlendirilirken, sık sulamayla daha yüksek verimlerin elde edilmesinin birim verim başına CO2 salımlarını da azaltabileceği belirlenmiştir.