DROSOPHILA MELANOGASTER'DE DOZ-SÜRE ETKİLEŞİMİNE BAĞLI OLARAK TERPENLERİN İN VİVO TOKSİK VE GENOTOKSİK ETKİLERİNİN BELİRLENMESİ

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Hatice Çelik

Danışman: Handan Uysal

Özet:

Amaç: Bitkisel kökenli çeşitli terpenler gıda, temizlik, tıp, eczacılık ve kozmetik alanlarında pek çok ürünün içinde bulunmakta ve canlı sistemlere değme ya da oral yolla alınmaktadır. Ayrıca alternatif tedavi amaçlı olmak üzere alınmaları önerilmekte ancak sürekli maruziyetin ortaya çıkarabileceği durumlar pek fazla bilinmemektedir. Bu durumda birkaç soru akla gelmektedir. "Terpenler ömür uzunluğu üzerine toksik etkili olabilirler mi?" ya da "genotoksik etkiyi uyararak somatik mutasyonlara sebep olabilir mi?" Bu çalışma, terpenlerin doz-süre etkileşimine bağlı olarak olası toksik ve genotoksik etkilerinin belirlenmesi için yapılmıştır. Yöntem: Bu tez çalışmasında model organizma olarak seçilen Drosophila melanogaster'in yabanıl ve mutant soyları ile iki farklı kısa süreli test tekniği kullanılmıştır. Bunlardan birisi in vivo ömür uzunluğu, diğeri ise somatik mutasyon ve rekombinasyon testi/ kanat benek testidir. Bulgular: Elde edilen verilere göre, farklı gruplara ait terpenlerin kronik olarak uygulanan tüm dozlarda toksik etkiye dayalı ömür uzunluğunu kısalttığı belirlenmiştir. Bu durum D. melanogaster'in hem dişi hem de erkek popülasyonlarında gözlenmiştir. Ayrıca tüm terpenlerin somatik mutasyon frekansını artırdığı da tespit edilmiştir. Sonuç: Sunulan tez çalışması kapsamında, günümüzde çeşitli sektörlerde ve özellikle alternatif tıp yöntemlerinde kullanılan terpenlerin doz-süre etkileşimine dayalı olarak toksik ve genotoksik etkili olduğu belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Terpenler, Drosophila melanogaster, ömür uzunluğu, SMART, toksisite, genotoksisite.