Birinci Umumi Müfettişlik ve Ağrı İsyanı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2010
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Çağatay Arpaçay
Danışman: Erdal Aydoğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkiye Cumhuriyeti kurulmasından sonra da Milli Mücadele döneminde olduğu gibi Kürtçülük tehdidi ilke karşı karşıya kalmıştır. Bu bölücü tehdit batılı devletlerin desteği ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgelerinde halkı Cumhuriyete karşı kışkırtmıştır. Bu kışkırtmalar kimi zaman dinsel özellikler taşımış kimi zamanda etnik özellik sergilemiştir. 1924 Nasturi isyanı ile başlayan süreç Musul sorununun gündeme geldiği dönemde 1925 yılında Şeyh Said İsyanı ile bölge genelinde güven ortamı bozulmuştur. 1927 yılında İngilizler ile Ermenilerin Kürtleri Örgütlemesi sonucu Hoybun Cemiyeti kurulmuştur. Bu Cemiyet 1926-1930 yılları arasında gelişen Ağrı îsyanın'da da Önemli bir rol üstlenmiştir.Ağrı Dağının coğrafi koşullarını oldukça iyi kullanan isyancılara karşı yapılan askeri harekâtlar başlangıçta sonuçsuz kalmıştır. İran'ın sınır hattındaki tutarsız politikaları ve isyancılara verdiği destek askeri harekâtların sonuçsuz kalmasında en büyük etken olmuştur. 1927 yılında kurulan ve Ocak 1928 de fiilen göreve başlayan Birinci Umûmi Müfettişlik önceliği bölge genelinde emniyet ve asayişin sağlanmasına vermiştir. Birinci Umumi Müfettiş İbrahim Tali Bey'in askeri birlikler ile koordineli çalışması ve uyguladığı ılımlı politikalar sonucunda dört yıl gibi uzun bir sürede Ağrı İsyanı ile ona bağlı bölgesel isyanlar başarı ile bastırılarak isyancılar etkisiz hale getirilmiştir.Bölgede emniyet ve asayişin sağlanmasını müteakip Umumi Müfettişlik bölgenin kalkınmasına yönelik; bayındırlık, eğitim ve kültürel faaliyetlere ağırlık vermiştir. Bölgede kısa bir sürede gerek çağdaşlaşma gerekse iktisadi anlamda kalkınmıştır.