Okul İklimi ve Sınıf İklimi Bağlamında Örtük Program: Köydeki Bir İlköğretim Okulu Üzerine Araştırma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Ramazan Akgöz
Danışman: Adnan Küçükoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmada köydeki bir ilköğretim okulunda öğrencilerin okul iklimi ve sınıf iklimi bağlamında örtük olarak edindikleri öğrenmelerin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışmasının bütüncül çoklu durum desenli bir çalışmadır. Araştırma çalışma grubu ile sürdürülmüş, çalışma grubu oluşturulurken amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örnekleme ve evren örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu, ilköğretim okulunda yer alan 15 öğrenci ve 6 öğretmenden oluşmaktadır. Araştırmada veri toplamak için yarı yapılandırılmış biçimde hazırlanan "öğrenci görüşme formu", "öğretmen görüşme formu", "yönetici görüşme formu" ve "okul iklimi gözlem formu", "sınıf iklimi gözlem formu" kullanılmıştır. Nitel veriler analiz edilirken betimsel ve içerik analizi kullanılmıştır. Araştırmanın okul iklimi boyutunda örtük kuralların yer aldığı; törenlerde, araştırma faaliyetlerinde, iletişim atmosferinde ve okulun diğer alanlarında örtük programın hâkim olduğu bulunmuştur. Araştırmanın sınıf iklimi boyutunda sınıfın oturma düzeninin birtakım örtük mesajlar içerdiği, öğretmenlerin yetiştirmek istediği birey tipinin birbirinden farklılaştığı, öğrenci ve öğretmenler arasında olumlu iletişim ögeleri yaygınken öğrenciler arasında olumsuz iletişim ögelerinin yaygın olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin öğrencilerin bazı özelliklerine ön yargıları olduğu ve sınıfa karşı ön yargıların ise öğretmen ve sınıflara göre farklılaştığı bulunmuştur. Araştırmanın okul ikimi boyutunda resmî kuralların yanında örtük olarak uygulanan kuralların olduğu, okul içinde yazılı olmayan ödül ve yaptırımların daha çok uygulandığı, okul atmosferindeki öğrenci-öğretmen-yönetici iletişiminde bazı yazılı olmayan kuralların olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Okulda önem verilen törenlere daha fazla zaman ayrıldığı kılık-kıyafete daha fazla dikkat edildiği; okulun sembollerine ve yayınlarına çok önem verilmediği; okuldaki sosyal, sportif, kültürel ve bilimsel faaliyetlere örtük olarak fazla zaman ayrılmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Okulun öğretmenler ve yönetici odasında hiyerarşiyle ilgili örtük mesajların olduğu, koridorlarında millî değerlerle ilgili mesajlar verildiği, okulda ana derslere daha fazla zaman ayrıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın sınıf iklimi boyutunda sınıf oturma düzeninin öğrencilerin iş birliği içinde çalışma yapmasının mümkün olmadığı yönünde örtük mesajlar verdiği sonucuna ulaşılmıştır. Sınıf içinde öğretmenlerin yazılı olmayan kuralları olduğu; ortaokulda ödün verilen ve ödün verilmeyen kurallar, ödül-yaptırımın sınıflar arası ve öğretmenler arası farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin tutum ve inançlarını öğretime yansıttığı; ayrıca öğretmenler, öğrencilerin farklı fikirlerine saygı duymalarına rağmen öğrenciler kendi aralarındaki farklı fikirlere saygı duymadığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenler, sınıf içinde öğrencilerin cinsiyetlerine karşı ön yargılı davrandıkları; öğrenciler, öğretmenlerin gözüne girebilmek için davranışlar sergiledikleri ve bu davranışların sınıflar arası ve öğretmenler arası farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır.