Mehmet Zekariya Sertel 1890-1980
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2017
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Murat Kılıç
Danışman: Erdal Aydoğan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Günümüzde Makedonya sınırlarında bulunan Ustrumca kasabasında 1890'da doğan Mehmet Zekeriya (Sertel) Bey eğitim amaçlı gittiği Selanik şehrinin aydın atmosferinden etkilenmişti. Burada aldığı eğitim, fikri yapısının oluşmasını ve gazetecilik mesleğine geçişini sağladı. Selanik şehrinin işgali nedeniyle gittiği İstanbul'da da gazeteciliğe devam etmesi eğitimini tamamlama arzusunu engellemedi. Aldığı eğitim bursuyla ilk kez gittiği Paris'de sosyal hak, adalet ve demokrasi gibi yeni kavramlarla tanıştı. Geri döndüğünde Sabiha (Sertel) Hanım'la evlenerek Aşâîr Şubesi Müdürlüğü'nde ilk kamu görevine atandı. Sabiha Hanım, bilindiği gibi ülkenin ilk sosyologlarından aynı zamanda ilk kadın gazetecilerden biriydi. Sabiha Hanım'la hayatı boyunca tüm fikri faaliyetlerde birlikte hareket etti. Mehmet Zekeriya Bey, evlendiği dönemde arkadaşıyla beraber "Turan" gazetesini yayınladı. Ardından tek başına "Büyük Mecmua"yı çıkardı. İşgal döneminde İngilizler tarafından kısa süreli tutuklandı. Bu sırada Charles Richard Crane tarafından verilen bursla Colombia Üniversitesi'nde gazetecilik eğitimi aldı. Döndüğünde Ankara'da Türkiye Cumhuriyet'inin ilk Basın Yayın Genel Müdürü olarak atandı. Ancak sansüre direnmesi bu görevinde fazla kalmasını engelledi. Böylece tekrar İstanbul'a gelerek "Resimli Ay" dergisini çıkardı. Uzun yıllar dostu ve arkadaşı Nazım Hikmet ile bu dönemde tanıştı. Sonraları ise ikinci gündelik gazetesi "Son Posta" yayın hayatına girdi. Ülkenin ilk ansiklopedisi olan "Hayat Ansiklopedisi"ni on cilt olarak yayınladı. Bir süre sonra çıkardığı gazetesi tarihe "Tan Olayı" olarak geçen saldırı ile yıkıldı. Ardından da 1950'de ülkeden ayrıldı. Bu ayrılışa sebep olarak Mehmet Zekeriya Bey'in demokrasi anlayışı gereği tek partili sisteme dolayısıyla da Cumhuriyet Halk Partisi'ne muhalif olması söylenebilir. Bu nedenle çok partili hayata geçişlerde Serbest Cumhuriyet Fırkası'nı ve Demokrat Parti'yi desteklediği unutulmamalıdır. Siyasi nedenlerden dolayı ülke dışına çıkmak zorunda kaldı. Ancak 1977'de ülkeye dönüş yapabildi. Mehmet Zekeriya Bey sıkıntılı ve mücadele dolu bir hayatın sonunda Paris'teki evinde 11 Mart 1980'de 90 yaşında vefat etti. Hayatı boyunca doğru bildiğini söylemekten çekinmeyen Mehmet Zekeriya Bey, vatansever, demokrat ve özgürlükçü bir yapıya sahipti. Aynı zamanda emperyalizme, faşizme, komünizme, nazizme, Turancılığa ve Türkçülüğe karşı demokrat bir gazeteci kimliğiyle tanındı. Kendisi en basit ifadeyle "Üç devirde demokrat bir gazeteci" kimliğini taşıyabilecek kişilerden biriydi. Anahtar Kelimeler: Mehmet Zekeriya Sertel, Sabiha Sertel, Ziya Gökalp, Turan Gazetesi, Büyük Mecmua, Resimli Ay, Nazım Hikmet, Son Posta Gazetesi, Tan Gazetesi, Tan Olayları.