Drosophila melanogaster Oregon-R'de çeşitli tekstil boyalarının larval yaşayabilirlik ile ergin dişi ve erkek popülasyonlarında ömür uzunluğu üzerine in vivo biyotoksik etkilerinin araştırılması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Fakültesi, Biyoloji, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2021

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Emine ÖZTÜRK

Danışman: Handan Uysal

Özet:

Amaç: Sanayi devrimi ile beraber birçok sektörün gelişip değişmesi ile boyar madde kullanımı ve ihtiyacı artmıştır. Ancak tekstil, kozmetik, ilaç, gıda ve otomotiv gibi çok çeşitli alanlarda duyulan ihtiyaçdan dolayı doğal kaynaklar yetersiz kalmıştır. Bu nedenden dolayı sentetik boyar madde arayışı başlamıştır. Katran ve petrol türevlerinin başlangıç maddesi olarak kullanıldığı sentetik boyar maddelerin keşfi ile günümüzde önemli ve büyük bir endüstri alanı olmuştur. Endüstriyel atık miktarının ciddi bir bölümünü oluşturan ve çevrede kalıcı olan boyar maddeler, besin zinciri yoluyla tüm canlıları etkilemektedir. Bu çalışmanın amacı da tekstil boyası olarak kullanılan farklı boyar maddelerin doz-süre etkileşimine bağlı olarak Drosophila melanogaster Oregon-R'de larval yaşayabilirlik ile ergin dişi ve erkek popülasyonlarında ömür uzunluğu üzerine olan etkilerini belirlemektir. Yöntem: Bu çalışmada, model organizma olarak D.melanogaster'in Oregon-R soyuna ait 3.evre larvalar ve ergin dişi ve erkek popülasyonları kullanılmıştır. Altı farklı tekstil boyasının olası biyotoksik etkilerini belirlemek için de kısa süreli test tekniklerinden larval yaşayabilirlik (viabilite) testi ve ergin bireylerin dişi ve erkek popülasyonlarında in vivo ömür uzunluğu testi ile çalışılmıştır. Bulgular: Altı farklı tekstil boyası, farklı konsantrasyonlarda (10, 20, 40, 60, 80 ppm) olmak üzere D.melanogaster'in Oregon-R soyunun 3.evre larvalarına ve ergin bireylerine kronik olarak uygulanmıştır. Tüm uygulama gruplarında larval yaşayabilirlik oranında hem azalma gözlenmiş hem de malformlu bireylerin oluştuğu görülmüştür. Ergin bireylerde de ömür uzunluğunda kontrol gruplarına göre kısalma tespit edilmiştir. Kontrol ve deney grupları için elde edilen veriler arasındaki farklılık p<0,05 düzeyinde anlamlı bulunmuştur. Sonuç: Bu tez çalışması sonucunda bazı farklı sentetik tekstil boyalarının model organizma olarak kullanılan D.melanogaster Oregon-R yabanıl soyunda larval yaşayabilirliği ve ergin bireylerde ömür uzunluğunu doz-süre etkileşimine bağlı olarak etkilediği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sentetik boyar maddeler, tekstil endüstrisi, model organizma, larval yaşayabilirlik, popülasyon, yaşlanma