Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FERDA NUR ÖZDEMİR KESKİN
Danışman: Adem Aksoy
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, Tarım Kredi Kooperatif Marketlerinin (TKKM) sürdürülebilir bir şekilde faaliyetlerini sürdürmelerini, marka değerlerini artırmalarını ve satış performanslarını en uygun girdi bileşenleriyle nasıl maksimize edebileceklerini ortaya koymaktır. Yöntem: Araştırmada iki aşamalı bir analiz süreci izlenmiştir. İlk aşamada, Veri Zarflama Analizi (VZA) ile TKKM'lerin teknik etkinlik düzeyleri hesaplanmış, ardından önyükleme (bootstrap) yöntemiyle bu skorların güvenilirliği artırılmıştır. İkinci aşamada, elde edilen etkinlik skorları ile işletmelere ve yöneticilere ait çeşitli yapısal özellikler arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Bu bağlamda, kesikli regresyon modeli kullanılarak belirleyici faktörlerin etkinlik üzerindeki etkisi, yönü ve anlamlılık düzeyi değerlendirilmiştir. İkinci aşamada ise, birinci aşamada elde edilen teknik etkinlik skorları ile TKKM'lere ait işletme ve işletmeci karakteristikleri arasındaki ilişkiler analiz edilmiştir. Bu analizde, hem bootstrap yöntemiyle istatistiksel güvenilirlik artırılmış hem de elde edilen sonuçların sağlamasını yapmak amacıyla kesikli regresyon analizi uygulanmıştır. Bu aşamada belirleyici değişkenlerin etki yönü, büyüklüğü ve istatistiksel anlamlılık düzeyleri değerlendirilmiştir. Bulgular: Analiz sonuçlarına göre, Marmara Bölgesi 78.555 TL ile en yüksek günlük ortalama satış hacmine sahiptir. Bunu 67.690 TL ile İstanbul Bölgesi takip etmektedir. İncelenen 229 işletmeden yalnızca 8'i (%3,51) hem sabit hem de değişken getiri modellerinde tam etkin bulunmuştur. Ayrıca, 22 işletme (%9,65) yalnızca değişken getirili modelde etkinlik göstermiştir. Bootstrap yöntemiyle elde edilen ÖDG skorlarının 0,83-0,93 arasında değişmesi, bulguların güvenilirliğini desteklemektedir. Regresyon analizinde, Ege, Batı Marmara ve Batı Karadeniz bölgelerinde verimliliğin anlamlı düzeyde daha yüksek olduğu görülmüştür. Öte yandan, ana cadde konumu ve dondurucu sayısındaki artış, etkinlik üzerinde negatif yönde etki oluşturmaktadır. Sonuç: Araştırma bulguları, Tarım Kredi Kooperatif Marketlerinin teknik etkinlik düzeylerinin bölgesel düzeyde anlamlı farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuştur. Etkinlik skorlarının bazı bölgelerde düşük kalması, kaynakların etkin kullanımında ve mağaza konumlandırmasında iyileştirmeye ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir. Bu nedenle, TKKM'lerin şube yerleşim stratejilerini yeniden gözden geçirmeleri, kaynak tahsisinde verimlilik odaklı planlamaya yönelmeleri ve bölgesel koşullara duyarlı bir yapı benimsemeleri gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bu sonuçlar, Türkiye'deki kooperatif temelli perakende yapılarının stratejik gelişimi açısından önemli çıkarımlar sunmaktadır.