Lise öğrencilerinin okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerileri üzerine bir model testi: Karma yöntem araştırması
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: selim gündoğan
Danışman: İsmail Seçer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırma kapsamında lise öğrencilerinin okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerileri üzerine bir modelin test edilmesi ve model testi sonucu ulaşılan nicel bulguları nitel bulguların nasıl açıkladığının incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Araştırmada karma yöntem araştırma desenlerinden açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Bu kapsamda ilk olarak nicel aşamada okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerileri üzerine kurgulanan model test edilmiş, daha sonraki aşamada nicel bulguları görüşmeler sonucu elde edilen nitel bulguların nasıl açıkladığı incelenmiştir. Ayrıca araştırma kapsamında okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerileri ölçeği geliştirilmiştir. Araştırmanın katılımcı grubunu Niğde ilinde lise öğrenimine devam eden öğrenciler oluşturmuştur. Bu bağlamda uygun örnekleme yöntemiyle ulaşılan 1026 öğrenci ile ölçek geliştirme çalışması; amaçlı ve küme örnekleme yöntemiyle ulaşılan 754 öğrenciyle çalışmanın nicel aşamasındaki model testi; amaçlı örnekleme ile ulaşılan ve nicel aşamaya da katılmış olan 19 öğrenciyle de nitel aşamadaki görüşmeler yürütülmüştür. Araştırmanın ölçek geliştirme aşamasında açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi, nicel aşamasında yapısal eşitlik modeli(YEM) analizi, nitel aşamasındaysa tematik analiz yapılmıştır. Bulgular: Araştırma kapsamında geliştirilen okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerileri ölçeğinin güvenilir ve geçerli bir ölçme aracı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nicel aşamasında; literatürdeki araştırmalardan ve kuramsal bilgilerden hareketle öğrencilerin okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerisi üzerinde etkisi olabilecek kavramlar olan okul iklimi, akademik güdülenme, okula bağlılık, akademik stres, öznel iyi oluş ve öz düzenleme kavramlarıyla kurgulanan modelin test edilmesi amaçlanmıştır. Yapılan YEM analizleri sonucunda alternatif model olan okul iklimi, akademik güdülenme, öznel iyi oluş ve öz düzenlemenin dahil edildiği modelin doğrulandığı sonucuna ulaşılmıştır (χ2=539.881, df=117, χ2/df=4.614, AGFI=.88, GFI=.92, CFI=.93, IFI=.93, NFI=.92, TLI=.92, RMSEA=.06, SRMR=.05). Model testi sonucu ulaşılan bulguları nitel aşamadaki görüşmelerin de açıklamakta olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Nicel ve nitel bulguların karma yöntem araştırma prosedürlerine göre bütünleştirilmesi sonucunda iki bulgunun da örtüştüğü sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç: Araştırma sonucunda okul iklimi, akademik güdülenme, öznel iyi oluş ve öz düzenleme kavramlarının lise öğrencilerinin okul tükenmişliğiyle başa çıkma becerileri üzerinde etkili olduğu ve nitel bulguların da bu sonuçla örtüştüğü belirlenmiştir.