I.Dönem TBMM'de Erzurum Milletvekilleri ve Faaliyetleri
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, TÜRK TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUAMMER BAYRAK
Danışman: Yavuz Aslan
Özet:Doğu Anadolu'nun en büyük Ģehirlerden biri olan Erzurum'u da içine alan bölgede tarih boyunca; Hattiler, Hititler, Hurriler ve Urartular; daha sonra ise Kimmerler, Saka (Ġskit) Türkleri, Medler, Persler, Makedonyalı Ġskender, Selevkoslar, Partlar, Romalılar, Sasaniler, Araplar, Gürcüler, Saltuklular, Selçuklular, Moğollar, Ġlhanlılar, Karakoyunlular, Timurlular, Akkoyunlular ve Safeviler hüküm sürdüler. Son olarak 1514 yılında Ģehir ve çevresini fetheden Osmanlılar, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu 1923 yılına kadar bu topraklarda hüküm sürdü. Tarih boyunca birçok medeniyete ev sahipliği yapan ve birçok mücadeleye sahne olan Anadolu toprağı Erzurum, Milli Mücadelede milli birlik ve bağımsızlık hareketinin temelinin atıldığı yer oldu. Çünkü ülkenin geleceği açısından önemli kararların alındığı ve bu kararların tüm dünyaya ilan edildiği Erzurum Kongresi, 23 Temmuz 1919'da Erzurum'da yapıldı. Erzurum Kongresinde alınan kararların ardından Türk halkı Mustafa Kemal PaĢa önderliğinde büyük bir kurtuluĢ mücadelesine girdi. Bu süreçte Mustafa Kemal PaĢa ve mücadele arkadaĢları, Anadolu'da milletin temsilcilerinden oluĢan bir Meclis toplamak ve bu Meclis tarafından kurulacak Hükümet ile Milli Mücadele'yi bir merkezden idare etme amacıyla Türkiye Büyük Millet Meclisini açmaya karar verdiler. Alınan bu önemli karar gereği, Türkiye Büyük Millet Meclisi 23 Nisan 1920 tarihinde Ankara'da açıldı. Yapılan seçimler neticesinde TBMM'de Erzurum'u 9 mebus temsil etme hakkı kazandı. Bu mebuslar: Asım Vasfi Bey (MÜHÜRDAROĞLU), Celalettin Arif Bey, Hüseyin Avni Bey (ULAġ), Ġsmail Naim Bey (ARSLAN), Mehmet Salih Efendi (YEġĠLOĞLU), Mustafa Durak Bey (SAKARYA), Süleyman Necati Bey (GÜNERĠ), Zihni Bey (ORHON), Ziyaettin Bey (GÖZÜBÜYÜK)'dir. Daha sonra Zihni Bey'in askerliğe tekrardan dönebilmek için vekillikten istifa etmesi ve Ziyaettin Bey'in de vekillikten çekilmesi üzerine Erzurum mebus sayısı 7'ye düĢtü. Ardından Ziyaettin (GÖZÜBÜYÜK) Bey'in yerine Mehmet Nusret Efendi (SON)'nin Meclise katılmasıyla Erzurum Mecliste 8 mebusla temsil edildi. Bu vekillerden; Celalettin Arif Bey, Hüseyin Avni Bey, Süleyman Necati Bey, Zihni Bey Son Osmanlı Meclis-i Mebusanında da vekil olarak görev yaptılar. Ayrıca TBMM'nin III. ve IV. dönemlerinde Asım Vasfi Bey ve V. ve VI. Dönemlerinde Mustafa Durak Bey GümüĢhane mebusu olarak, V. Döneminde Süleyman Necati Bey, Zonguldak mebusu olarak, VI. VII. ve VIII. Dönemlerinde Zihni Bey Kars mebusu olarak görev yaptı. TBMM zabıt cerideleri incelendiğinde I. Dönem için seçilen bu mebusların Erzurum'u dolayısıyla Türkiye'yi en iyi Ģekilde temsil ettikleri görülmektedir. Zira milletvekilliği yaptıkları dönemde ülke çok zor ve güç bir durumdaydı. Ülke savaĢtan yeni çıkmıĢ ve büyük bir bölümü iĢgal altındaydı. Böyle bir ortamda dünyaya karĢı ülkenin savunuculuğunu yaptılar. Bunda da baĢarılı oldular. Kendilerini rahmetle ve minnetle anıyorum. Anahtar Kelimeler: Erzurum, TBMM, Milletvekilleri Asım Vasfi Bey (MÜHÜRDAROĞLU), Celalettin Arif Bey, Hüseyin Avni Bey (ULAġ),Ġsmail Naim Bey (ARSLAN), Mehmet Salih Efendi (YEġĠLOĞLU), Mehmet Nusret Efendi (SON), Mustafa Durak Bey (SAKARYA), Süleyman Necati Bey (GÜNERĠ), Zihni Bey (ORHON), Ziyaettin Bey (GÖZÜBÜYÜK)