Sürdürülebilir kalkınmanın belirleyicilerinin ekonomik karmaşıklığa etkileri: OECD ülkeleri üzerine ekonometrik analizler ve Türkiye özelinde karar verme

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2020

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ERDEMALP ÖZDEN

Danışman: Sevda Yapraklı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ekonomik Karmaşıklık Endeksi (EKE) ülkelerin üretim güçlerini ve ülkeler arası gelişmişlik farklarını açıklamada kullanılan yeni ve önemli kavramlardan biridir. Ülkelerin ihracat bileşimlerinden yola çıkılarak hesaplanan EKE, ülkelerin ekonomik üretim güçlerini ve özelliklerini bütünsel olarak ortaya koyabilmektedir. EKE'nin artması ve ilerlemesi ekonomik gelişmişlik seviyesinin yükselmesine katkıda bulunmaktadır. Bu çalışmada Sürdürülebilir Kalkınma'nın (SK) ekonomik, sosyal ve çevresel belirleyicileri ile EKE arasındaki ilişkiler kavramsal, teorik ve ekonometrik boyutta ele alınmaktadır. Konuya ilişkin olarak yapılan çalışmalar, SK göstergeleri ile EKE arasında pozitif yönlü ilişkiler olduğunu göstermektedir. Bu nedenle çalışmada hem EKE ve SK arasındaki ilişkilerin yönü ve büyüklüğü hem de EKE ve SK açısından stratejik sektör ve mallar belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla öncelikle 34 OECD ülkesinde SK'nın belirleyicilerinin EKE üzerindeki etkileri 1996-2017 yılları arasındaki bir dönem için araştırılmıştır. Bu araştırma için dinamik panel veri metotlarından biri olan Sistem Genelleştirilmiş Momentler (GMM) yöntemi kullanılmıştır. Daha sonra Türkiye için ekonomik karmaşıklık ve SK açısından stratejik olan ihraç sektörlerinin ve mallarının belirlenmesi amacıyla Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden biri olan Analitik Hiyerarşi Süreci (AHP) yöntemi kullanılmıştır. AHP yöntemi ile 2013-2017 yılları arasında Türkiye ihracat sepetinde yer alan beş büyük sektör ve mallar için analizler yapılmıştır. Böylece EKE'yi etkileyen SK belirleyicilerinden hareketle EKE ve SK açısından stratejik olan sektör ve mallar belirlenmiş ve bunlara yönelik politika önerilerinde bulunma imkânı elde edilmiştir. Panel veri analizlerinin sonuçlarına göre OECD ülkelerinde, EKE üzerine SK'nın belirleyicilerinden olan Ar-Ge yatırımları ve sağlığın pozitif, işsizlik ve üretimden kaynaklı emisyonların negatif etkilerinin olduğu bulunmuştur. Türkiye için yapılan AHP analizleri sonucunda, Türkiye'de EKE ve SK açısından stratejik ihracat sektörünün otomotiv, desteklenmesi gereken stratejik malın ise araç parçaları olduğu tespit edilmiştir.