Süt ve süt ürünleri talebinin aıds modeli ile tahmin edilmesi: TRA1 bölgesi örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarım Ekonomisi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AHMED HAMMADA
Danışman: Avni Birinci
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Araştırmanın temel amacı, TRA1 Bölgesindeki Erzurum, Erzincan ve Bayburt illerindeki hanelerin, süt ve süt ürünleri talebinin, AIDS yöntemiyle tahmin edilmesidir. Yöntem: Bu araştırmada örnek hacminin hesaplanmasında oransal örnekleme yöntemi, verilerin analizinde ise Yaklaşık İdeal Talep Sistemi (AIDS) modeli kullanılmıştır. AIDS, Rotterdam ve Translog talep modellerini kapsayacak şekilde genelleştirilmiş logaritmik (PIGLOG) sınıfına ait maliyet fonksiyonundan hareketle Deaton ve Muellbauer tarafından geliştirilmiş bir modeldir. Ayrıca, sistem eşitliklerinin çözümünde Görünüşte İlişkisiz Regresyon (GİR) yöntemi kullanılmıştır. GİR tahmin yönteminde eşitliklerin her biri ayrı ayrı tahmin edilmekte ve elde edilen artıklar Genelleştirilmiş En Küçük Kareler yöntemiyle yapılan tahminde varyans-kovaryans matrisinin tahmin edilmesinde kullanılmaktadır. Bulgular: Hanelerin süt satın alırken birinci olarak yağ oranını dikkat aldıkları belirlenmiştir. Tahmin sonuçları, Marshalcı fiyat esnekliklerinin homojenlik ve simetri kısıtlı olan modelde yer alan ve incelenen süt ve süt ürünleri için esnek olmadıkları görülmektedir. Hicksçi fiyat esnekliği bakımından da homojenlik ve simetri kısıtları uygulandığında süt, peynir, yoğurt ve tereyağının esnek olmadığı belirlenmiştir. İncelenen malların Marshalcı fiyat esnekliklerine sırasıyla bakıldığında süt, peynir, yoğurt ve tereyağı fiyatında % 10'luk bir artış olduğunda ilgili ürünlerin talep miktarlarında sırasıyla % 5,4 % 8,8, % 7,4 ve % 6,7'lik bir azalışın meydana geldiği hesaplanmıştır. Diğer taraftan kısıtsız GİR modelinde peynir, kısıtlı GİR modelinde ise yoğurt harcama esnekliği en yüksek ürün olarak bulunmuştur. Sonuç: TRA1 bölgesinde araştırmaya dahil olan ve anket yapılan tüketicilerin % 55,25'i erkek iken, % 44,75'i kadındır. Görüşülen kişilerin yaş ortalaması bölge itibariyle 32'dir. Bu kişilerin % 71,25'inin evli olduğu belirlenmiştir. Ailedeki fert sayısı ortalama olarak 3 kişidir. Aile başına haftada ortalama 5,1 litre süt, 2,4 kg peynir, 4,4 kg yoğurt ve 1 kg tereyağı tüketildiği tespit edilmiştir. Süt, peynir, yoğurt ve tereyağı ortalama fiyatları sırasıyla, 3,5, 20,1, 5,7 ve 35,7 TL'dır. Süt, peynir, yoğurt ve tereyağına ait ortalama harcama ise haftalık olarak 114,1 TL olarak belirlenmiştir. Süt ve ürünleri tüketimini artırmak ve gıda harcamaları içinde payını yükseltebilmek için ambalajlamaya önem verilmesi ve sütteki yağ oranına dikkat edilmesi gerektiği çalışma sonuçlarına göre ileri sürülebilir. Anahtar Kelimeler: TRA1 Bölgesi, Süt, Süt Ürünleri, Tüketim, AIDS Modeli