Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Tarım Ekonomisi, Türkiye
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Fahri Yavuz And Dr. Beatrice Muriithi (Icipe)
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Desteklendiği Program: Diğer
Özet:
Amaç: Bu çalışma, Doğu Afrika’daki küçük ölçekli çiftçiler arasında Push-Pull Teknolojisi’nin (PPT) benimsenmesini ve yaygınlaştırılmasını etkileyen çok yönlü faktörleri, davranışsal etmenleri, zamanlama dinamiklerini ve sistem düzeyindeki dengelemeleri incelemektedir. Amaç, sürdürülebilir PPT benimsenmesini destekleyecek bağlama duyarlı ve etkili müdahalelerin tasarımı için politika üretmektir.
Yöntem: Araştırma dört bileşenli bir karma yöntem yaklaşımı kullanmıştır: (1) Tarımsal Yenilik Sistemleri (TYS) çerçevesi ve Katılımcı Etki Diyagramları (KED) ile nitel analiz; (2) Planlanmış Davranış Teorisi (TPB), PLS-SEM ve Yapay Sinir Ağları (ANN) ile davranışsal analiz; (3) Discrete-Time Proportional Hazard Model ve XGBoost ile benimseme zamanlaması analizi; (4) stokastik kısmi bütçeleme, K-ortalama kümeleme ve çok amaçlı optimizasyonu içeren biyoekonomik çiftlik modellemesi.
Bulgular: PPT’nin benimsenmesi; kurumsal yetersizlikler, koordinasyon eksiklikleri, bilgi boşlukları, yüksek girdi maliyetleri ve zayıf piyasa desteği nedeniyle sınırlanmaktadır. Çiftçilerin PPT’nin faydalarına yönelik olumlu tutumları, destekleyici öznel normlar ve teknolojiyi uygulayabilme kapasitelerine ilişkin algıları benimseme niyetlerini artırmaktadır. Girdi bulunabilirliği, işgücü gereksinimleri ve arazi kısıtlarına ilişkin algılanan sınırlamalar ise niyetleri azaltmaktadır. Sosyal ağlar, eğitim ve yayım hizmetlerine erişim benimseme ve sürdürme kararlarında belirleyici faktörlerdir. Tam PPT uygulamaları sürdürülebilirliği güçlendirirken, kısmi uygulamalar ekonomik getiriyi artırmaktadır.
Sonuç: PPT’nin ölçeklenebilmesi için yalnızca zararlı kontrolünden ibaret olmayan faydalarının vurgulanması, çiftçi öncelikleriyle uyumlu hale getirilmesi ve yayım stratejilerinin yerelleştirilmesi gerekmektedir. Sürdürülebilirliğe bağlı sübvansiyonlar, iyileştirilmiş yayım hizmetleri ve ekosistem hizmetlerine yönelik teşvikler gibi politika destekleri, benimseme engellerinin aşılması ve ekonomik-çevresel faydaların birlikte sağlanması açısından kritik öneme sahiptir.